محافظت در برابر اشعه


 
کشف پرتو ایکس یا اشعه یونیزان دستاورد بزرگی در تشخیص و درمان بیماری ها ایجاد کرد. اما با وجود منافع ‏منحصر به فرد پرتوهای یونیزان، مسئله حفاظت در برابر این اشعه مطرح شد و با افزایش سریع استفاده از آن ‏در دهه های گذشته، موجی از نگرانی درباره اثرات سرطان زایی پرتوهای یو نیزان ایجاد شده است.

در ‏خصوص ارتباط بین پرتو نگاری و افزایش بروز بدخیمی ها گزارش هایی وجود دارد. مطالعات انجام شده بر ‏روی بیماران با سابقه پرتو نگاری این مطلب را تایید کرده است. بافت های حساس به پرتوهای یونیزان شامل ‏مغز استخوان، سلول های جنسی، بافت لنفاوی، مخاط دستگاه گوارش، گلو، لایه خارجی پوست و فولیکول ‏های مو می باشد.‏


با توجه به احتمال نیاز شما به انجام تصویربرداری های پزشکی، خوب است نکات مهمی را در این خصوص ‏بدانید:‏

‏-‏ استفاده از وسایل خود مراقبتی موجود در مرکز تصویربرداری برای شما به عنوان همراه یا سرویس ‏گیرنده لازم است و رعایت دستورالعمل های حفاظتی باعث کاهش مخاطرات پرتو نگاری می شود.‏

‏-‏ وسایلی مانند پاراوان، روپوش سربی، عینک سربی، محافظ تخمدان را در خواست نمایید.‏

‏-‏ برای مهار کردن اشعه هایی که در فضا انعکاس پیدا می کند، باید سرعت آن را با استفاده از عناصری ‏که دارای عدد جرمی بالایی هستند (مانند طلا یا سرب که البته با توجه به مقرون به صرفه بودن ‏بیشتر از سرب استفاده می شود) به حداقل رساند.
 در بخش هایی مانند رادیولوژی، آنژیوگرافی و اتاق ‏عمل که مستقیما با اشعه سر کار دارند، برای حفاظت از پرسنل و بیمار از  وسایل حفاظتی  سربی ‏استفاده می شود.

 اما با توجه به این مسئله که روپوش را خود شخص باید استفاده کند و گاه تا ساعت ‏ها باید آن را به تن داشته باشد، میزان وزن و انعطاف پذیری آن بسیار مهم است. رو پوش سربی ‏استاندارد روپوشی است که باعث حفاظت از مغز  استخوان به میزان 75 تا 85 درصد می شود.

‏عینک سربی استاندارد عینکی است که باعث کاهش میزان اشعه به میزان 98 درصد شود.‏
 
انجام رادیولوژی های تشخیصی مثل یک تیغه دو لبه عمل کرده و خود به عنوان فاکتور خطر بروز بد خیمی ‏می باشد. برای مثال در بروز تومورهای غده تیروئید فاکتور خطر شناخته شده ای است. اشعه ایکس می تواند ‏یک سری آثار زودرس و دیررس برای فرد استفاده کننده بگذارد.

آثار زودرس مستقیم در فرد رخ می دهد و ‏آثار دیررس غیر مستقیم به نسل های بعدی منتقل می شود. ‏


توصیه های ضروری در انجام تصویربرداری های پزشکی با اشعه، به شرح زیر است:‏

‏- از خانم های باردار و افراد زیر 18 سال به عنوان همراه استفاده نشود.‏

‏- برای حفظ غدد جنسی بیمار، در صورت امکان از حفاظ مناسب سربی استفاده شود.‏

‏- فقط افرادی که حضور آن ها برای کمک به بیمار ضروری است در اتاق حضور داشته باشند. ‏

‏- هر شخصی که در هنگام پرتودهی، بیمار و یا کاست فیلم را نگه می دارد، باید روپوش سربی بپوشد.‏

‏- پرهیز از انجام تصویربرداری های مکرر غیرضروری.‏

‏- همکاری با تکنسین و قرار گرفتن در وضعیت مناسب برای انجام تصویربرداری ها.‏

‏- استفاده از محافظ تیروئید در تصویربرداری های سر، گردن و دندان.‏

‏- خودداری از انجام تصویربرداری تشخيصي خصوصاً از ناحيه لگن خانم هايي که احتمال باردار بودن آنها ‏وجود دارد؛ مگر در مواردي که يك فوريت پزشكي مطرح است.‏

لازم به ذکر است که امروزه با پیشرفت دستگاه ها و تکنولوژی تصویربرداری های پزشکی، آسیب پذیری ‏بیماران و پرسنل به کمترین میزان رسیده است، اما محافظت در برابر اشعه را همیشه باید مدنظر داشت.‏

در برخی از روش های تصویربرداری پزشکی، مثل سونوگرافی و ام آر آی، از اشعه های یونیزان استفاده نمی ‏شود و این روش ها، به ویژه برای خانم های باردار، ایمنی بسیار بالایی دارند.

 البته برای انجام ام آر آی ‏محدودیت هایی وجود دارد که در صورت نیاز به انجام این تصویربرداری، پزشک شما و مرکز تصویربرداری این ‏موارد را در نظر خواهند گرفت.‏


 
UP