رژیم غذایی مناسب در دیابت

 

دکتر لادن ادیب عشق (داروساز‏)
 
 
دیابت یک بیماری مزمن است و شایعترین علامت آن هایپرگلایسمی یا افزایش قند خون است.‏

انواع ديابت شامل ديابت نوع یک (وابسته به انسولين) و ديابت نوع دو می باشد. در ديابت نوع دو، اختلال در ‏پاسخ هورمونی و مقاومت به انسولین عامل اصلی افزایش قند خون می باشد. اين بيماري عمدتا در افراد بالای ‏‏30 سال بروز مي‎¬‎نماید و مبتلايان به آن اكثرا چاق هستند. نخستين و موثرترين شيوه كنترل اين نوع ديابت، ‏رعايت رژيم غذايي است. ‏

مقالات مراقبت از بیماران دیابتی توصیه های مختلفی را در بر می گیرد. مدیریت سبک زندگی یک جنبه ‏اساسی در مراقبت از بیماران دیابتی است و شامل آموزش و خود مدیریتی دیابت، رژیم غذایی و کنترل وزن، ‏فعالیت بدنی، ترک سیگار، کنترل فشار خون و مراقبت های روانی- اجتماعی است.‏

افراد مبتلا به دیابت باید در آموزش های خود مدیریتی دیابت شرکت کنند تا دانش ، مهارت و توانایی لازم ‏برای مراقبت از خود را به دست آورند. آموزش باید بیمار محور باشد. برای بسیاری از مبتلایان به دیابت، ‏چالش برانگیزترین بخش برنامه درمانی، رژیم غذایی مناسب و پیروی از آن است. برای افراد مبتلا به دیابت ‏الگوی غذایی یکسانی وجود نداشته و برنامه ریزی وعده های غذایی می بایست به صورت فردی انجام شود.‏

اهداف تعیین رژیم غذایی مناسب برای مبتلایان به دیابت

اهداف اساسی تعیین الگوی مناسب رژیم غذایی عبارتند از :‏
‏○ رسیدن به وزن مناسب
‏○ متعادل نگه داشتن میزان قند خون، فشار خون و چربی خون
‏○ تأخیر یا جلوگیری از بروز سایر عوارض دیابت

توزیع مواد مغذی باید براساس ارزیابی فردی از الگوهای غذایی، نیازها و شرایط متابولیک فرد صورت گیرد. ‏الگوهای غذایی متفاوتی برای مدیریت دیابت وجود دارد، بنابراین مراجعه به متخصص تغذیه جهت ارزیابی ‏وضعیت کلی تغذیه، ضروری است. ‏

قبل از هرچيز بايد به اين نكته اشاره نمود كه بيماران ديابتي به غير از قندهاي ساده (قند و شكر) و غذاهايي ‏كه مستقيما حاوي اينگونه قندها هستند؛ مانند انواع شيريني، بستني، مربا و نوشابه، مي توانند از تمامي انواع ‏غذاها در مقادير مناسب و كنترل شده استفاده نمايند. لذا رژيم غذايي بيماران ديابتي به غير از عدم مصرف ‏قند و شكر و غذاهاي حاوي آنها، تفاوت چنداني با رژيم غذايي افراد سالم و غيرديابتي ندارد. ‏

وعده هاي غذايي بايد بطور منظم و در ساعات مقرر مصرف شوند. تغيير ساعت صرف غذا سبب نوسان قند ‏خون ميگردد و در بيماران ديابتي مشكلات فراواني را ايجاد مي كند‎.‎

توصيه مي شود كه مصرف غذاهاي روزانه در سه وعده اصلي صبحانه، ناهار، شام و سه ميان وعده بين ‏صبحانه و ناهار، بين ناهار و شام، و قبل از خواب تقسيم گردد‎.‎

استفاده از حبوبات در برنامه غذايي توصيه مي شود. فيبر موجود در اين غذاها باعث كنترل بهتر قند خون مي ‏گردد‎.‎

بیماران دیابتی بهتر است از غذاهای آبپز، بخارپز يا كبابي استفاده کرده و از مصرف غذاهاي پرچرب و سرخ ‏شده خودداری کنند.‏

مصرف نمك در بیماران باید در حد امكان کاهش یابد. ‏

افراد مبتلا به دیابت باید روزانه 8 لیوان آب بنوشند.‏

هرم غذایی دیابت راهنماي عمومی است که میزان استفاده مناسب از هر نوع غذا را که در طول روز باید ‏مصرف شود، مشخص می کند.
گروه هايی که در پایین هرم قرار دارند نسبت به گروه هاي بالایی بیشتر مورد ‏مصرف قرار می گیرند. سهم این گروه ها در هرم غذایی با یکدیگر متفاوت است‎.‎‏ ‏

پایین هرم پهن تر بوده و شامل غذا هایی است که بدن نیاز بیشتری به آن ها دارد و همینطور که به سمت ‏بالای هرم می روید، باید از میزان کمتری از مواد توصیه شده، استفاده کنید. گروه هاي غذایی دراین هرم بر ‏اساس محتواي کربوهیدرات و پروتئین دسته بندي شده اند.‏

در قاعده هرم‎ ‎سبزیجات‎ ‎و ادویه جات قرار دارند. از نظر حجم، سبزیجات غیر نشاسته ای باید بیشترین سهم ‏رژیم غذایی را تشکیل دهند. سبزیجات شامل مارچوبه، فلفل، کلم بروکلی، کلم،گل کلم،کرفس و... می باشد. ‏این گروه فیبر، ویتامین ها و مواد معدنی لازم بدن را تأمین می کنند و میزان کربوهیدرات نسبتا کمی دارند.‏

در گروه بعدی غذایی، چربی های سالم قرار دارند. چربی های سالم شامل آجیل، دانه ها، زیتون، آووکادو، ‏روغن نارگیل و روغن زیتون می باشد.‏

پروتئین ها گروه دیگری از هرم غذایی می باشند که کمک می کنند تا فرد مدت طولانی تری احساس سیری ‏کند. پروتئین ها شامل انواع گوشت ، مرغ ، ماهی و غذاهای دریایی و طیف وسیعی از محصولات لبنی مانند ‏انواع پنیر ‏‎)‎‏ که هم شامل پروتئین و هم شامل چربی هستند) می باشند. تخم مرغ نیز در این گروه غذایی ‏قرار دارد.‏

در راس هرم میوه ها و حبوبات قرار دارند. ‏میوه هایی که کربوهیدرات پایینی دارند؛ مانند انواع توت ها (توت فرنگی ، زغال اخته ، تمشک) ، لیمو ، هلو و ‏آلو گزینه های مناسبی می باشند.
 در حالی که سیب، موز، پرتقال، گلابی و هندوانه، میوه هایی با کربوهیدرات ‏بالاتری هستند که تنظیم سطح قند خون را دشوارتر می کنند. حبوبات نیز دارای کربوهیدرات و فیبر بالا می ‏باشد.‏
مصرف غلات و نشاسته ها در بیماران دیابتی باید قطع  شود و یا به حداقل ممکن برسد، به همین دلیل در ‏هرم غذایی دیابتی جایگاهی برای آن ها در نظر گرفته نشده است.‏

به طور کلی و بنابر تحقیقات گسترده انجام شده در رابطه با رژیم غذایی مناسب در افراد دیابتی، بهترین رژیم ‏غذایی برای کمک به بیماران مبتلا به دیابت، رژیم غذایی کم کربوهیدرات و غنی از مواد غذایی طبیعی می ‏باشد.

 
 
UP