سکته مغزی‎ ‎‏ ‏




 سکته مغزی هنگامی اتفاق می‌افتد که خون رسانی قسمتی از مغز دچار اختلال می‌شود و در نتیجه ‏اکسیژن و مواد غذایی به سلول‌های مغزی نمی‌رسد. اگر این پروسه چند دقیقه طول بکشد ‏سلول‌های مغزی (نورون‌ها)‏‎ ‎دچار اختلال شدید برگشت ناپذیر عملکرد خواهند شد.‏
‏ ‏

سکته مغزی یک اورژانس مغز و اعصاب است و‎ ‎اگر به موقع تشخیص داده و درمان شود از وارد شدن صدمه ‏جدی به نورون‌های مغزی جلوگیری خواهد شد.
سکته مغزی به دو نوع خونریزی دهنده (هموراژیک) و غیرخونریزی دهنده (ایسکمیک) تقسیم می‌شود. بیشتر ‏سکته‌های مغزی (حدود 85 درصد) از نوع ایسکمیک هستند که به دلیل گرفتگی رگ های مغز در اثر ‏پلاک یا لخته ایجاد شده در رگ‌های بزرگ مغز ایجاد می‌شود.

 نوع خونریزی دهنده اکثرا در اثر افزایش ‏ناگهانی فشار خون، پاره شدن دیواره رگ و ورود خون به بافت‌های مغز ایجاد می‌شود که به طور کلی ‏خطرناک‌تر از نوع ایسکمیک است و البته به وسعت خونریزی و منطقه درگیر مغز نیز بستگی دارد.‏


 
علایم و نشانه‌های سکته مغزی
‏1)‏اختلال در صحبت کردن: در بعضی موارد شخص کلمات نابجا به کار می‌برد یا کلمات را به خوبی بیان نمی ‏کند.‏
‏2) فلج یا بی‌حسی عضلات نیمه صورت یا اندام‌های یک طرف صورت (همی پارزی)، افتادگی گوشه لب، شل ‏شدن و یا اختلال حس اندام‌های یک سمت بدن.‏
‏3) اختلال در دید یک یا هر دو چشم که می‌تواند  به صورت اختلال در یک طرف میدان بینایی هر دو چشم ‏یا دوبینی بروز کند (بیمار نیمه چپ یا راست را درست نمی‌بیند).‏
‏4) سردرد شدید و ناگهانی که همراه با تهوع، استفراغ  و یا اختلال سطح هوشیاری و گیجی باشد و معمولا ‏نشانه خونریزی مغزی است.‏
‏5) اختلال در راه رفتن به صورت عدم تعادل یا کشیده شدن پای یک سمت
‏6) سرگیجه و افتادن ناگهانی


 
حمله ایسکمیک گذرای مغز‎)‎‏ ‏‎ (TIA
حمله ایسکمیکی گذرای مغز (‏TIA‏) در واقع یک سکته مغزی کامل نشده و زودگذر است که در اثر کاهش ‏جریان خون، موقت قسمتی از مغز علایمی مشابه به سکته مغزی مثل تاری دید گذرا، اختلال صحبت کردن و ‏سرگیجه ایجاد می‌شود، ولی به علت برگشت سریع جریان خون مغز، سکته مغزی اتفاق نمی‌افتد و علایم آن ‏ظرف مدت چند دقیقه تا حداکثر24 ساعت برطرف می‌شود.‏



تشخیص سکته مغزی
این اقدامات شامل تصویربرداری مغزی، سونوگرافی داپلر ‏‎ ‎عروق مغزی وکاروتید (‏TCD & ECD‏) برای ‏بررسی خون رسانی مغز و یافتن تنگی یا پلاک احتمالی در رگ های مغز و بررسی‌های قلبی شامل اکوی قلب ‏جهت رد کردن آمبولی یا لخته در قلب  می‌باشد.
همچنین پس از یک بار حمله (‏TIA‏)، متخصص مغز و ‏اعصاب پس از بررسیهای لازم ، داروی ضدپلاکت مانند آسپرین برای بیمار تجویز می‌کند.
یک نوع خاص از ‏‏(‏TIA‏) خود را به صورت فراموشی چند ساعته گذرا نشان می‌دهد که (‏transient global amnesia‏) نام ‏دارد و شخص برای چند ساعت حافظه خود را از دست می‌دهد و قادر به یادگیری مطالب جدید هم نیست؛ ‏پس از بهبودی، بیمار وقایعی که در زمان حمله ایسمیک رخ داده را به یاد نمی‌آورد ولی حوادث قبل و بعد از ‏آن را به خاطر دارد.‏


 
عوامل خطر سکته مغزی
‏1) چاقی و اضافه وزن
‏2) عدم تحرک و فعالیت فیزیکی‎ ‎کم
‏3) مصرف زیاد مشروبات الکلی
‏4) مصرف مواد مخدر و روان گردان مانند کوکائین و شیشه
‏5) فشار خون کنترل نشده سیستولیک  بالای ‏‎140‎‏ میلی متر جیوه و دیاستولیک بالای ‏‎90‎‏ میلی متر جیوه ‏
‏6) مصرف سیگار و قرار گرفتن در معرض دود سیگار ‏
‏7) کلسترول بالا (‏LDL‏)‏
‏8) دیابت‏
‏9) آپنه انسدادی خواب که باعث کاهش اکسیژن رسانی به مغز به صورت متناوب و در خواب می‌شود.‏
‏10) بیماری‌های قلبی و عروقی به خصوص ضربان قلب نامنظم (‏AF‏)‏
‏11) سن بالا ‏


 
چطور از سکته مغزی پیشگیری کنیم؟
پرهیز از عوامل خطر ایجادکننده سکته مغزی، تغییر سبک زندگی و فعالیت روزانه منظم کمک می‌کند تا در ‏صورت بروز (‏TIA‏) یا حمله ایسکمیک، با انجام ویزیت‌های منظم و اقدامات لازم توسط متخصص مغز و ‏اعصاب از بروز سکته مغزی بعدی پیشگیری شود.‏

کنترل فشار خون، ورزش، کاهش استرس، کاهش وزن و کاهش مصرف نمک
کاهش کلسترول و چربی اشباع شده رژیم غذایی
ترک سیگار
کنترل دیابت
کاهش وزن که خود باعث پیشگیری از بروز فشار خون بالا، دیابت و بیماری‌های قلبی و عروقی ‏می‌شود.‏
مصرف میوه و سبزیجات، روغن زیتون، آجیل
ورزش روزانه به مدت 30 دقیقه تا حد زیادی ریسک سکته مغزی را کاهش می‌دهد.‏
کاهش مصرف الکل و ترک مواد مخدر و سیگار و مواد محرک مانند کوکائین و شیشه شدیدا توصیه ‏می‌شود.‏
برخی داروها که توسط متخصص مغز و اعصاب جهت جلوگیری از سکته مغزی در بیمارانی در خطر ‏سکته مغزی هستند تجویز می‌شود که از تجمع پلاکت‌ها که باعث ایجاد لخته در جدار عروق می‌شود ‏پیشگیری می‌کنند.‏
با توجه به موارد ذکر شده و این که همیشه پیشگیری بهتر از درمان است، توصیه می‌شود تمام ‏افرادی که فاکتورهای خطر سکته مغزی را دارند تحت نظر متخصص مغز و اعصاب قرار گیرند.‏‎ ‎
 


دکتر الهام یوسفی


UP